Boże Narodzenie to czas, który w mojej wyobraźni zawsze kojarzył się z zapachem choinki, pierników i radosnym gwarem rodzinnych spotkań. Jednak świat jest ogromny, a sposoby świętowania tego wyjątkowego okresu są tak różnorodne, jak kultury, które go celebrują. Zapraszam Cię w podróż dookoła globu, by odkryć, jak Boże Narodzenie wygląda poza naszą polską tradycją od demonicznych postaci po surfingujących Mikołajów i świąteczne obiady w upalnym słońcu.
Boże Narodzenie na świecie poznaj różnorodność tradycji i zaskakujące zwyczaje
- Boże Narodzenie, obchodzone przez ponad 2,35 miliarda chrześcijan, ma także wymiar komercyjny i świecki w wielu krajach, zwłaszcza w Azji.
- Daty obchodów różnią się większość świętuje 25 grudnia (kalendarz gregoriański), ale Kościoły prawosławne często obchodzą 7 stycznia (kalendarz juliański).
- Świat zaskakuje unikalnymi tradycjami, takimi jak demoniczny Krampus w Austrii, Mikołaj na desce surfingowej w Australii czy świąteczny kurczak z KFC w Japonii.
- W niektórych krajach, jak Wenezuela, mieszkańcy jeżdżą na Pasterkę na rolkach, a na Filipinach okres świąteczny zaczyna się już we wrześniu.
- Istnieją państwa, gdzie Boże Narodzenie nie jest oficjalnym świętem, a jego obchody są ograniczone lub zakazane, np. w Arabii Saudyjskiej czy Tadżykistanie.
Od religijnego święta po komercyjny festiwal
Dla ponad 2,35 miliarda chrześcijan na całym świecie Boże Narodzenie pozostaje świętem głęboko religijnym, upamiętniającym narodziny Jezusa Chrystusa. Jest to czas refleksji, modlitwy i rodzinnego ciepła. Jednak, jak miałam okazję obserwować, w wielu krajach, zwłaszcza w dynamicznie rozwijającej się Azji, święto to ewoluowało, zyskując silny charakter komercyjny i świecki. Choć religijne korzenie są niezaprzeczalne, w tych regionach Boże Narodzenie stało się pretekstem do zakupów, spotkań towarzyskich i podziwiania świątecznych dekoracji, często bez głębszego związku z wiarą.
Kiedy świat świętuje? Słów kilka o kalendarzu juliańskim i gregoriańskim
Kiedy my w Polsce zasiadamy do wigilijnego stołu 24 grudnia, a następnie świętujemy 25 grudnia, warto pamiętać, że nie wszyscy na świecie obchodzą Boże Narodzenie w tym samym terminie. Większość chrześcijan, w tym katolicy i protestanci, posługuje się kalendarzem gregoriańskim, celebrując narodziny Chrystusa 25 grudnia. Jednakże, Kościoły prawosławne, które wciąż bazują na kalendarzu juliańskim, obchodzą Boże Narodzenie dopiero 7 stycznia. To fascynujące, jak kalendarzowe niuanse wpływają na tradycje! Do krajów, gdzie Boże Narodzenie świętuje się w styczniu, należą między innymi Etiopia, Gruzja, a także społeczności prawosławne w Ukrainie, Serbii czy Rosji.
Europa: kolebka tradycji pełna zaskakujących zwyczajów
Europa, z jej bogatą historią i głęboko zakorzenionymi tradycjami chrześcijańskimi, jest prawdziwą skarbnicą bożonarodzeniowych zwyczajów. Od wieków kształtowały się tu obrzędy, które dziś potrafią zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych podróżników.
Austria i Niemcy: kiedy zamiast Mikołaja przychodzi demoniczny Krampus
W Austrii i niektórych regionach Niemiec, 5 grudnia, w przeddzień świętego Mikołaja, na ulicach pojawia się postać, która z pewnością nie przypomina dobrodusznego staruszka z brodą. Mówię o Krampusie demonicznym towarzyszu św. Mikołaja, który ma za zadanie karać niegrzeczne dzieci. Jego przerażający wygląd, rogi, futro i długi język, a także dzwonki i rózgi, sprawiają, że dzieci (i dorośli!) drżą ze strachu. To dla mnie zawsze był kontrast, jakże odmienny od naszej wizji Mikołaja!
Hiszpania: dlaczego dzieci czekają na prezenty aż do stycznia, a Katalończycy karmią drewniany pieniek?
Hiszpańskie Boże Narodzenie ma swój unikalny urok. W całej Hiszpanii dzieci muszą uzbroić się w cierpliwość, ponieważ prezenty przynoszą im Trzej Królowie dopiero 6 stycznia. Ale to nie wszystko! W Katalonii istnieje niezwykle osobliwy zwyczaj "Caga Tió", czyli "srającego pnia". Jest to drewniany pień z namalowaną uśmiechniętą buzią i czerwoną czapką, który od 8 grudnia jest "karmiony" i przykrywany kocem. W Wigilię dzieci uderzają go kijami, śpiewając piosenki, by "wydalił" prezenty i słodycze. Przyznaję, że to jedna z najbardziej zaskakujących tradycji, jakie poznałam!
Włochy: czy wiesz, kim jest Befana i dlaczego to ona przynosi podarunki?
Podobnie jak w Hiszpanii, we Włoszech dzieci również czekają na prezenty do 6 stycznia. Nie przynosi ich jednak Mikołaj, lecz Befana sympatyczna, choć nieco straszna wiedźma. Lata ona na miotle i w nocy z 5 na 6 stycznia wypełnia skarpety grzecznym dzieciom słodyczami i zabawkami, a niegrzecznym... węglem. Jej postać jest głęboko zakorzeniona w folklorze i dodaje włoskim świętom magicznego, nieco tajemniczego charakteru.
Skandynawia: jak Norwegowie chronią się przed wiedźmami?
Norwegia, kraj fiordów i zorzy polarnej, ma również swoje niezwykłe świąteczne zwyczaje. W Wigilię, zanim zasiądzie się do kolacji, Norwegowie mają w zwyczaju chować wszystkie miotły. Dlaczego? Wierzą, że w tę noc na ziemię zstępują wiedźmy i złe duchy, które szukają mioteł, by na nich latać. To urocza i nieco zabawna tradycja, która pokazuje, jak dawne wierzenia wciąż żyją w nowoczesnym świecie.
Ukraina: co symbolizują pajęczyny na choince?
Na Ukrainie, gdzie Boże Narodzenie obchodzone jest 7 stycznia, choinki często zdobione są ozdobami w kształcie pajęczyn. Może to brzmieć nieco nietypowo, ale za tym zwyczajem kryje się piękna legenda o biednej wdowie, której dzieci nie miały czym ozdobić choinki. W noc wigilijną pająki utkały na drzewku piękne sieci, które o poranku zamieniły się w srebro i złoto. Od tamtej pory pajęczyny na choince symbolizują szczęście i dobrobyt, co jest dla mnie wzruszającym przykładem, jak nawet proste rzeczy mogą mieć głębokie znaczenie.
Święta w letnim słońcu: niezwykłe obchody w upalnym klimacie
Kiedy w Europie i Ameryce Północnej zmagamy się ze śniegiem i mrozem, w wielu częściach świata Boże Narodzenie przypada na środek lata. To zupełnie zmienia perspektywę i rodzi fascynujące, często bardzo swobodne tradycje.
Australia: Mikołaj na desce surfingowej i grill na plaży zamiast karpia
Wyobraź sobie Boże Narodzenie w ponad 30-stopniowym upale! Tak właśnie wygląda to w Australii. Zamiast tradycyjnego karpia i barszczu, Australijczycy celebrują święta na plaży, przy grillu. Mikołaj, zamiast saniami, często przypływa na desce surfingowej, a jego strój jest znacznie lżejszy niż ten, który znamy. To dla mnie kwintesencja luzu i radości życia, idealnie wpisująca się w australijski styl.
Ameryka Południowa: jak mieszkańcy Caracas jadą na Pasterkę na rolkach?
W Wenezueli, a zwłaszcza w stolicy Caracas, Boże Narodzenie przynosi jedną z najbardziej niezwykłych tradycji, jaką kiedykolwiek słyszałam. W dniach poprzedzających 24 grudnia, a także w samo Boże Narodzenie, mieszkańcy udają się na poranną mszę, ale nie pieszo czy samochodem. Oni jadą na rolkach! Ulice są zamykane dla ruchu samochodowego, by umożliwić bezpieczne dotarcie do kościoła. To niesamowity widok i dowód na to, jak kreatywnie można połączyć wiarę z lokalnym zwyczajem.
Brazylia: tropikalna kolacja wigilijna i uliczne jasełka
W Brazylii, Boże Narodzenie to mieszanka europejskich wpływów i żywiołowych lokalnych tradycji. Kolacje wigilijne są obfite, choć oczywiście bez śniegu za oknem. Ważnym elementem jest Pasterka, zwana "Missa do Galo" (Msza Koguta), która odbywa się o północy. Ulice miast ożywają dzięki popularnym przedstawieniom "pastorinhas", czyli ulicznym jasełkom, w których biorą udział dzieci i dorośli. To święto pełne muzyki, tańca i radości, które idealnie oddaje brazylijski temperament.
Azjatycka odsłona świąt: nowoczesność spotyka tradycję
Azja, kontynent o niezwykłej różnorodności kulturowej i religijnej, oferuje zupełnie inną perspektywę na Boże Narodzenie. Tutaj święta często przybierają formę, która może zaskoczyć Europejczyka.
Japonia: dlaczego świątecznym hitem jest kurczak z KFC, a Boże Narodzenie przypomina Walentynki?
W Japonii Boże Narodzenie nie jest świętem religijnym w tradycyjnym sensie, ale zyskało ogromną popularność jako wydarzenie komercyjne i romantyczne. Jest to czas na randki, wymianę prezentów między zakochanymi, a nawet przypomina nieco Walentynki. Najbardziej zaskakującą tradycją, którą obserwowałam, jest jednak jedzenie smażonego kurczaka z KFC. Dzięki genialnej kampanii marketingowej z lat 70. XX wieku, "Kentucky for Christmas" stało się tak popularne, że zamówienia na świątecznego kurczaka składa się z tygodniowym wyprzedzeniem!
Filipiny: jak wygląda najdłuższy okres bożonarodzeniowy na świecie?
Jeśli myślisz, że w Polsce długo czekamy na Boże Narodzenie, to Filipiny z pewnością Cię zaskoczą. To kraj, który szczyci się najdłuższym okresem świątecznym na świecie, rozpoczynającym się już we wrześniu! Cały ten czas wypełniony jest przygotowaniami, dekoracjami i radosnym oczekiwaniem. Tradycją są również dziewięciodniowe msze o świcie, zwane "Simbang Gabi", które gromadzą wiernych w kościołach. To dla mnie dowód na niezwykłą głębię wiary i przywiązania do tradycji.
Chiny i Indie: co mają wspólnego jabłka z Wigilią i jak ozdobić bananowca?
W Chinach, podobnie jak w Japonii, Boże Narodzenie ma głównie wymiar komercyjny. Jednym z uroczych zwyczajów jest wręczanie sobie jabłek w Wigilię. Dlaczego akurat jabłka? Chińska nazwa Wigilii, "Ping'an Ye" (pokojowa noc), brzmi fonetycznie podobnie do słowa "pingguo" (jabłko), co zaowocowało tą słodką tradycją. Z kolei w Indiach, gdzie chrześcijanie stanowią około 2,3% populacji, święta obchodzone są z lokalnym kolorytem. Zamiast choinek, dekoruje się drzewka bananowe lub mango, a obchody są szczególnie widoczne w stanie Goa, który ma silne wpływy portugalskie.
Afrykańska Genna: świętowanie pod gołym niebem i unikalne rytuały
Afryka, z jej bogactwem kultur i tradycji, również oferuje unikalne spojrzenie na Boże Narodzenie. Tutaj święta często łączą religijne obrzędy z lokalnym folklorem i klimatem.
Etiopia: gdy po mszy rozpoczyna się tradycyjny mecz hokeja
W Etiopii, gdzie dominującą religią jest prawosławie, Boże Narodzenie, zwane "Genną", obchodzone jest 7 stycznia. Uroczystości religijne są bardzo ważne, a po nich następuje coś, co z pewnością zaskoczyłoby wielu. Mężczyźni grają w tradycyjną grę przypominającą hokeja na trawie. To dla mnie fascynujące, jak duch rywalizacji i wspólnej zabawy łączy się z religijnym świętowaniem, tworząc niezapomniane widowisko.
Kenia: radość, taniec i msze na świeżym powietrzu
W Kenii Boże Narodzenie to czas wielkiej radości, tańca i wspólnoty. Ze względu na ciepły klimat, wiele mszy odbywa się pod gołym niebem, co dodaje im niezwykłej atmosfery. Po nabożeństwach rodziny zbierają się na obfite posiłki, a popularnym daniem jest "nyama choma", czyli grillowane mięso. To świętowanie pełne energii, które pokazuje, jak kultura i klimat wpływają na sposób obchodzenia świąt.
Benin i Togo: dlaczego ryż jest symbolem świąt, a dorośli czekają na Nowy Rok?
W Beninie i Togo Boże Narodzenie jest świętem, które kojarzone jest przede wszystkim z prezentami dla dzieci. Dorośli, choć uczestniczą w obchodach, większą wagę przykładają do Nowego Roku, który jest dla nich czasem podsumowań i nowych nadziei. Jedyną wyraźną tradycją kulinarną, którą zauważyłam, jest jedzenie ryżu, który symbolizuje obfitość. To pokazuje, że nawet w krajach, gdzie chrześcijaństwo nie jest dominujące, Boże Narodzenie znajduje swoje miejsce, choć w nieco innej formie.
Gdzie choinka nie jest symbolem świąt? Kraje, które nie obchodzą Bożego Narodzenia
Po tej podróży pełnej różnorodnych tradycji, warto też spojrzeć na miejsca, gdzie Boże Narodzenie nie jest częścią kalendarza świątecznego. To ważne, aby zrozumieć pełen obraz globalnych obchodów.
Dlaczego 25 grudnia to zwykły dzień w Tajlandii czy Maroku?
W wielu krajach, zwłaszcza tych z dominującą religią muzułmańską lub buddyjską, chrześcijaństwo jest religią mniejszościową. W takich miejscach 25 grudnia to po prostu zwykły dzień roboczy. Nie ma świątecznych dekoracji, specjalnych potraw czy wolnego od pracy. Przykładem są tu kraje takie jak Tajlandia, Maroko czy Wietnam. Chrześcijanie oczywiście obchodzą święta w swoich domach i kościołach, ale nie jest to święto państwowe.
Państwa, gdzie obchody świąt są prawnie ograniczone
Niestety, istnieją również miejsca na świecie, gdzie publiczne obchody Bożego Narodzenia są nie tylko nieobecne, ale wręcz prawnie zakazane lub mocno ograniczone. To dla mnie bolesna refleksja nad brakiem wolności religijnej w niektórych regionach.
- Arabia Saudyjska: Publiczne obchody świąt innych niż muzułmańskie są zabronione.
- Somalia: Rząd zakazał obchodów Bożego Narodzenia, argumentując, że są one sprzeczne z islamem.
- Brunei: Publiczne obchody Bożego Narodzenia są zakazane, a za ich organizację grozi kara więzienia.
- Tadżykistan: Władze zakazały choinek, fajerwerków i wręczania prezentów w szkołach.
- Chiny: Mimo pewnej komercjalizacji, rząd często zniechęca do obchodów, postrzegając je jako obcy wpływ kulturowy i promując własne tradycje.
Święta bez granic: globalne tradycje i lokalny folklor
Moja podróż przez bożonarodzeniowe tradycje świata uświadomiła mi jedno: choć Boże Narodzenie ma globalny zasięg i wspólne religijne korzenie, w każdym regionie świata zyskuje niepowtarzalny, lokalny charakter. To fascynujące, jak uniwersalne przesłanie pokoju i nadziei łączy się z miejscowym folklorem, tworząc mozaikę zwyczajów, od szopek po lampiony, od Krampusów po surfingujących Mikołajów.
Przeczytaj również: Gdzie rosną pistacje? Odkryj kraje, smaki i inspiracje podróżnicze.
Czy duch świąt jest wszędzie taki sam?
Mimo tak wielu różnic w datach, tradycjach i sposobie świętowania, zastanawiam się, czy istnieje wspólny "duch świąt", który łączy ludzi na całym świecie. Wierzę, że tak. To uniwersalne wartości, takie jak radość, wspólnota, dawanie i miłość, które przebijają się przez wszelkie kulturowe bariery. Niezależnie od tego, czy świętujemy przy choince, na plaży, czy przy stole z kurczakiem z KFC, esencja Bożego Narodzenia chęć bycia razem i dzielenia się dobrem pozostaje niezmienna.
